قاضى احمد تتوى / آصف خان قزوينى

1935

تاريخ الفي ( فارسى )

ذكر وقايع سال سيصد و شصتم از رحلت خير البشر در اين سال ، صاحب بن عبّاد ، وزير مؤيّد الدّوله ، از قبل آن پيش عضد الدّوله آمد و عضد الدّوله او را اكرام و احترام بسيار كرده با هدايا و تحف لايقه و زيادتى اقطاع در ولايت برادر خود ، مؤيّد الدّوله ، رخصت مراجعت فرمود . و اين صاحب بن عبّاد از افاضل وزرا بود . و اوّل كسى كه از وزرا به اسم « صاحب » ملقّب گشت ، ابن عبّاد بود . منشأ اين لقب به او آن بود كه وى قبل از ايّام وزارت هميشه مصاحب وزير ابن عميد مىبود ، بنابراين به اسم « صاحب » شهرت يافت . و بعضى چنين آورده‌اند كه سبب تسميّه او به صاحب آن بود كه او از زمان طفوليت تا اوان وزارت ، مصاحب مؤيّد الدّولة بن ركن الدّوله بود ، بنابراين در ايّامى كه مؤيّد الدّوله او را وزير خود ساخت به اين اسم ملقّب گردانيد « 1 » . اين صاحب بن عبّاد در زمان خود در فضايل و كمالات ممتاز و بىنظير بود و وى را مصنفات بسيار است . يكى از مصنّفات او كتاب محيط است در لغت در هفت مجلّد ، و آن كتابى است كه از لغت عرب هيچ نگذاشته ، مگر آن‌كه نادرى يا شاذى بوده باشد « 2 » . و در شعر عرب او را بر امرؤ القيس ترجيح مىدهند . اين بيت در تعريف شراب از اوست :

--> ( 1 ) . ظنّ قوى در سبب تسميّه اسماعيل بن عبّاد به « صاحب بن عبّاد » همان مصاحبت و نزديكى وى به ابن عميد بوده است . ( 2 ) . جهت مطالعهء شرح احوال و آثار صاحب بن عبّاد رجوع فرماييد به رساله‌اى مفيد از مرحوم احمد بهمنيار كه در سال هزار و سيصد و چهل و چهار شمسى زير نظر استاد باستانى پاريزى جزو انتشارات دانشگاه تهران به چاپ رسيده است . هندوشاه نخجوانى از كتابى به نام لطيمه ، كه مشتمل بر اسماى انواع طيب است ، مطلبى آورده است ؛ - تجارب السّلف ، ص 245 .